Nieuws

Politiek & ontevreden burger

Wat is het toch een bijzonder vak dat van gemeentebestuurder. Maar waarom is dat nu zo bijzonder en waarom wordt het steeds meer bijzonder? Het moet toch heerlijk zijn om in een land als Nederland een stad te mogen besturen.

Want Nederland is een liberaal land dat wil zeggen dat je in dit land als individu grote vrijheden geniet.  Nederland is ook een sociaal land met zelfs in vergelijking tot vele andere westerse landen goede sociale voorzieningen. Nederland zou dus een tevreden landje moeten zijn maar blijkbaar is dit niet helemaal het geval. De afgelopen jaren hebben we kunnen zien dat bepaalde politieke partijen de bange en ontevreden burger hebben ontdekt en steeds verder hebben ontwikkeld tot een concept waarmee vele stemmen kunnen worden verkregen. Ook de media zien in de ontevreden burger een goede klant. In onze samenleving blijkt er een voedingsbodem te zijn voor angst, onzekerheid en ontevredenheid. Uitingen daarvan richten zich vooral op de overheid en de politiek. En laat nu die gemeentebestuurder steeds vaker de gebeten hond zijn.

Maar waar komt die ontevredenheid vandaan en waarom richt deze zo sterk op de overheid? Uit talloze gesprekken met ontevreden burgers blijkt dat achter de klachten richting de overheid vaak een dieper verhaal schuilgaat. Net als zij ontvangen ook wij vaak brieven van bedrijven en maatschappelijke ondernemingen die zijn ondertekend door mensen met vaak schitterende functies: commercieel directeur, algemeen directeur, directeur klantcontacten, enz. Heeft u wel eens geprobeerd met zo iemand in contact te komen? Lukt niet kan ik u verzekeren. Met de ontwikkeling van de informatietechnologie lijkt alles veel transparanter te zijn geworden maar niets is minder waar. Met de privatisering en verzelfstandiging van voormalige overheidstaken zijn ondernemingen ontstaan die continue worden overgenomen, fuseren, van naam veranderen, enz., enz. Ze worden ook steeds groter en groter. De klantencontacten worden vernuftig georganiseerd via internet en callcenters. Het enige menselijk contact dat nog mogelijk is, verloopt via een student met een bijbaantje die de klant te woord staat met behulp van een zogenaamd script ofwel een set met vragen en antwoorden. Die mevrouw of meneer van wie u een brief krijgt, krijgt u nooit te spreken.

En wat is nu het diepere verhaal? Mensen voelen zich vaak belazerd; het gevoel hebben geen enkele invloed meer te hebben op hun eigen positie in de samenleving. Voor velen is het te complex om gebruik te kunnen maken van de zegeningen van de marktwerking, bezwaar te kunnen maken tegen vermeend onrecht, vinden van gerichte informatie. Zij hebben een groot gevoel van onmacht, wantrouwen en frustratie. Transparantie en invloed is een luxe artikel geworden voor diegenen die dit aankunnen en kunnen betalen.

De overheid heeft hieraan natuurlijk hard meegewerkt. De afgelopen jaren zijn in Nederland tal van overheid- en semioverheidtaken verzelfstandigd, geprivatiseerd, enz. Openbaar vervoer, nutsbedrijven, woningbedrijven, waterbedrijven, zorginstellingen, enz. werden in hoog tempo buiten de overheid gezet. Dit leverde geld op en de kassa rinkelde. Vervolgens ging de overheid via aanbestedingen zogenaamd geld verdienen door deze bedrijven uit te knijpen en vaak alleen te kiezen voor de laagste prijs. De overheid heeft vanuit haar eigen taken een nieuw soort bedrijfsleven gecreëerd.

Dit verliep geheel in lijn met het neoliberalisme. Stond in het liberalisme de burgerlijke vrijheid centraal waarin alle aspecten van het menselijk bestaan verweven zijn dan is in het neoliberalisme het accent op het economisch handelen van de mens komen te liggen. Geld verdienen is het motto. De burger die dit wil mag geen strobreed in de weg worden gelegd want hij of zij is de motor in de samenleving. Sociale voorzieningen worden in hoge mate vervangen door liefdadigheid. De overheid is een noodzakelijk kwaad en mag eigenlijk niet bestaan. De econoom Milton Friedman was in de jaren tachtig de grondlegger van het economisch beleid van Ronald Reagan in de VS. Geld was de dominante factor geworden en niet de burgerlijke vrijheden. En waartoe dat inmiddels heeft geleid ondervinden we aan den lijve. Gelukkig zijn ook uit de liberale hoek inmiddels kritische geluiden te horen. Tekenend was vorig jaar nog het kritische geluid van minister Melanie Schultz over de privatiseringen in Nederland. We hebben er allemaal aan meegedaan.

Terug naar die gemeentebestuurder. Want hoe staat hierin de lokale overheid? Als de burger de hoogste baas wil spreken dan kan dat. Eigenlijk is dat de gemeenteraad en die weet de burger wel te vinden. Maar ook de wethouder is voor de burger een baas en die is gewoon te spreken als hij of zij dit wil. En nu kom ik terug op mijn eerdere stelling dat wij indirect ook te maken krijgen met een dieper liggend ongenoegen bij de burger. Ongemerkt hebben gemeenten toch een bijzondere positie gekregen als zij die niet al hadden overigens. Tegenover de geslotenheid van vele bedrijven en maatschappelijke ondernemingen staat de openheid en kwetsbaarheid van de lokale overheid. Moet dit veranderen? Nee, alsjeblieft niet. Maar het maakt het er niet gemakkelijker op. Hoewel een gemeente altijd bezig moet blijven met verbetering dienstverlening, communicatie en participatie zal de burger een deel van zijn ongenoegen en ontevredenheid daar neer leggen waar dat nog kan; bij de gemeente. En daarin heb je nu eenmaal als gemeentebestuurder ook een taak.

Eigenlijk is de ontevreden burger deels ook door het handelen van de overheid onder verantwoordelijkheid van de politiek uitgevonden. En laat nu diezelfde politiek weer gebruik en zelfs schaamteloos misbruik maken van die ontevreden burger.

Toine Theunis, wethouder RL